ABDULLAH AHISKAVİ

Bugün SSCB sınırları içinde kalan Ahıska’nın köylerinden Orpala’da doğdu. Çocukluğunda, devrinin ilim adamlarından olan babası Mehmed Efendi ile birlikte Şam’a gitti ve bir süre kaldıkları Sâlihiyye’de ilk öğrenimine başladı. Daha sonra tekrar Ahıska’ya döndüler. Babasının ölümünden sonra Kars’a giderek İsmail b. Muhammed Berküşâdî’den fıkıh usulü ve hadis tahsil etti. Kendisinden icazet aldığı bu hocası ona “Ziyâeddin” lakabını verdi.

Bir müddet sonra Erzurum’a, oradan Diyarbekir’e gitti ve orada Küçük Ahmedzâde Ebûbekir Efendi’den Sahîh-i Buhârî ile İbnü’l-Hâcib’in Muhtasar’ını, Buzcuzâde Ömer Efendi’den de tefsir, aruz, hesap ve hendese ile “usûl-i irtifâ” okudu. Daha sonra hocası Buzcuzâde tarafından Mısır’a gönderildi.

Mısır’da Şeyh Abdüsselâm Erzincânî’den Sahîh-i Buhârî ve Dürerü’l-ahkâm gibi eserlerle hadis usulü ve kıraat okuyan Abdullah Ahıskavî, 1761’de İstanbul’a gidip ders vermeye ve eserlerini yazmaya başladı.

Beş yıl sonra İstanbul’dan Bosna’ya geçerek iki yıl kadar orada kaldı. Daha sonra da hacca gitti; dönüşünde Ayasofya Medresesi’ne müderris oldu. 1778’de Bosna seyahati sırasında yazmaya başladığı eseri Revâmîzü’l-ayân’ı tamamladı. Vefatında Karacaahmet Mezarlığı’nda Söğütlüçeşme civarına defnedildi.

Eserleri. 1. Revâmîzü’l-ayân fî beyâni mezâmîri’l-uhûd ve’l-ezmân. Antropoloji, astronomi, biyoloji, kimya, coğrafya, tarih ve biyografi gibi değişik konuları ihtiva eder. Arapça olan bu beş ciltlik eserin ilk cildine ilim, melek, cin, şeytan, insan, kâinat ve bunların mahiyetleri ile felekler, arş, kürsî, yıldızlar, burçlar, gezegenler, anasır-ı erbaa, yeryüzü, madenler, bitkiler ve hayvanlar; diğer ciltlerde ise Hz. Peygamber ve ashabı, tabiinin büyük alimleri, hadis imamları, mezhep imamları ve talebeleri, Cahiliye dönemi ve İslamî devir hükümdarları ile hakimler ve şairler hakkında bilgi verilmektedir. Bu eserin Süleymaniye Kütüphanesi’nde bir yazması bulunmaktadır (Esad Ef., nr. 2127-2128).

2. Muhtasaru Revâmîzi’l-ayân.

3. Levâmiu’l-envâr. Mükerrer hadislerin terkedilmesi suretiyle meydana getirilmiş bir Kütüb-i Sitte muhtasarıdır.

4. Mirkatü’t-Tarîkati’l-Muhammediyye ve Merdâtü’ş-şerîati’l-Ahmediyye. et-Tarîkatü’l-Muhammediyye’nin şerhidir.

5. Câmiu’l-fusûl fî ilmeyi’l-furû ve’l-usûl.

6. Mebâhicü’l-ihvân ve menâhicü kavânîni’l-mîzân (Îsâgucî şerhi).

7. Rumûzü’l-hakayık ve künûzü’d-dekayık, (tıbba dair).

8. Bedîu’n-nizâm (coğrafyaya dair).

BİBLİYOGRAFYA
Osmanlı Müellifleri, I, 370-374; Hediyyetü’l-ârifîn, I, 487; Îzâhu’l-meknûn, I, 173, 356, 584, 585; II, 414, 423, 468; Brockelmann, GAL Suppl., II, 674; Kehhâle, Muʿcemü’l-müellifîn, Dımaşk 1376-80/1957-61 ⟶ Beyrut, ts. (Dâru İhyâi’t-türâsi’l-Arabî), I, 109.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir