Ebru Sanatı

Ebru Ne Demektir:

Birçoğuna göre “ebru” sözcüğü Farsça abru (su yüzü) ya da ebri(bulutumsu) anlamında gelmektedir. Başkalarına göre ise, Çağatayca’daki renkli kağıt anlamına gelen “ebre” kelimesi daha doğru bir açıklamadır.

Ebru Sanatının Tarihçesi:

Ebru sanatının nerede ve ne zaman başladığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak 13. yüzyılda Türkistan’da, Semerkant’ta ve 14. yüzyılda İran’ın doğusundaki Herat Yöresinde yapıldığına dair bazı kaynaklar bulunmaktadır. Ebru da aynen kağıt gibi İpek Yolu ve diğer ticaret yollarını kullanarak doğudan batıya yayılmıştır.

Tarihi tespit edilmiş en eski ebru 1447 yılına ait olup, Topkapı Sarayında bulunmaktadır.

Türk Ebru Sanatının Başlangıcı:

Osmanlılarda ebru sanatının başlangıcına dair kesin bir bilgi yok. Kağıdın var olduğu ve kullanıldığı Çin-Orta Asya coğrafyasından batıya doğru geldiği ve Osmanlı döneminde, usta-çırak ilişkisi çerçevesinde zanaatkarlık bağlamında saraya bağlı nakış hanede ve atölyelerde üretildiği bilinmektedir. Ancak tüm kitap sanatlarında da olduğu gibi, ebru çalışmalarına imza atma geleneği olmadığından ilk eserlerin ne zamana ait olduğu kesin olarak bilinmemektedir. İlk aşamalarda, ebru çalışmaları ciltçiliğe ek olarak düşünülmüş bir zanaat kolu olarak değerlendirilmiş.

Sanat değerleri ve tarihsel açılardan bakıldığında, ilk bilinen ebru çalışmaları şu anda Topkapı Sarayı ile İstanbul Üniversitesi Kütüphanesinde bulunmaktadır. Sanatsal nitelikteki ebru çalışmaları, ilk olarak 16. yüzyılda önemli hattatların ünlü şiir kıtalarını üzerine yazdıkları ya da çerçeve olarak sunuldukları metinlerde görülmektedir.

Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler:

Ebru yapımında, kağıdın yanı sıra, üç ana madde kullanılır: Boya, kitre ve sığır ödü kullanır.

Ebru Sanatının Çeşitleri:

Battal ebrusu, Şal desen ebru, Taraklı ebru, hatip ebrusu, neftli ebru ve yazılı ebru çeşitleri vardır.

Ä°lgili resimTürk Ebru Sanatı Sanatkarları:

Türk ebru sanatının Osmanlı döneminden bilinen en eski sanatkarı Şebek Mehmet Efendi’dir (?-1608). 

 

İkinci bilinen en önemli isim, Hatip Mehmet Efendi’dir (?-1773). Aynı zamanda Ayasofya Camii’nin ünlü hattatı olan Mehmet Efendi, ebru sanatında ilk teknik motifleri ortaya çıkaran kişi olarak bilinmektedir. 

Osmanlı dönemi ebru sanatının bilinen bir başka ismi ise, İbrahim Ethem Efendi’nin babası ve Özbekler Tekkesi’nin şeyhi olan Şeyh Sadık’tır (?-1846). Kendisi birçok kereler Özbekistan’a yolculuk etmiş ve oralardan ebru sanatının farklı yönlerini Türkiye’ye getirmiştir.

Onun oğlu olan Hezarfen Şeyh İbrahim Ethem Efendi (1829-1904) ise, babasının yolundan giderek hem “Özbekler Tekkesi” şeyhi olmuş, hem de ebruya Buhara’dan öğrendiklerini katmıştır. 

Modern Türk ebru sanatının, üstadı Necmettin Okyay’dır (1883-1976). İbrahim Ethem Efendi’nin öğrencisi olmuş ve Üsküdar’da cami imamı olarak çalışmıştır. Oğulları Sacit ve Sami Okyay da Ebru sanatçıları arasında isimleri geçmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir