Hac-Umrenin Şartları Ve Engelleri

Hac ve Umre’nin şartları:

Şartlar ya erkekleri ve kadınlar içine alır veya yalnızca kadınlara ilgilendirir? genel. Bunlardan bazıları farz oluşunun sıhhat ve edasının şartlarıdır ki bunlar da müslüman ve akıllı olmaktan ibarettir. Bazıları da sıhhat ile ilgili olmayıp sadece farz oluşunun şartıdır ki o da ergenlik ve hürriyettir söz konusu şartlardan bazıları da yalnızca farz oluşu aittir ki bu da güç ve imkan sahibi Olmaktır (el-Bedayi)

Müslüman Olmak:

Buna göre aç kafire farz değildir.

Ergenlik Çağına Girmiş Olmak:

Yani yükümlülük çağına girmiş ve ayrıca Akıllı olmak Buna göre küçük Bedeli hac farz değildir.

Hür Olmak:

Köleye hac farz değildir.

Hacca Gerektirecek Bedeni Mali Yeterlilik Ve Güvenlik:

Bunu Mekke’ye ulaşma gücü şeklinde ifade etmek mümkündür. Ayeti kerime’de “Orada apaçık deliller, İbrahim’in makamı vardır. Oraya giren emniyette olur. Gitmeye gücü yetenin o evi ziyaret etmesi, Allah’ın insanlar üzerinde bir hakkıdır. Kim inkar ederse bilmelidir ki, Allah bütün alemlerden müstağnidir.” Ali İmran:97 Ancak söz konusu güç ve yeterliğin ne olduğu ve sınırları, türleri konusunda fıkıh alimleri bazı görüşler ortaya koymuşlardır.

Hanefilere göre: Güç, yeterlik üç çeşittir:  Beden, mal ve güvenlik.

Bedeni Yeterlilik:

Vücut sağlığıdır. Dolayısıyla hastaya, yatalak, kötürüm, felçli ve kendisine rehber bulsa bile amaya hac farz değildir. Binek üzerinde kendi kendine duramayan yaşlı ile Mahpus ve yönetimce haksız bir engelleme ile Hacca gitmesine müsaade edilmeyen bir kişide aynı hükme tabi olup bunlara da hac farz değildir.

Mali Yeterlilik:

Gidiş ve dönüşte elinde yeterli yiyecek ve içecekle elverişli bir bineğe sahip olmaktır. Buna ek olarak gerekli bir Mesken ve o meskenin içinde gerekli eşya ve elbise hizmetçi yine bütün  Bunlara ek olarak dönüşe kadar geride bıraktığı aile fertlerine yeterli ölçüde yiyecek ve içeceğe sahip olmasıdır.  Mali yeterlilik de budur.

Emniyet Bakımından Yeterlilik:

Bu yolun güvenlikli olmasından ibarettir. Hatta söz konusu güvenlik rüşvetle sağlanmış dahi olsa bile.

Kadınlara Ait Şartlar:

Yanında Eşinin Veya Mahreminin Bulunması:

Aksi halde hac yükümlüsü olmaz. Bu üzerinde ittifak edilen husustur.” Kadın yanında mahremi bulunmadan üç günlük yolculuğa çıkmasın” Buhari ve Müslim.

Alimlere göre mahrem, Nesep, süt emme ve evlilik meşru bir sebeple evlenilmesi ebediyen haram olan kişilerdir.

Boşanma Ve Kocasının Ölüm Sebebiyle İddetini Bekliyor Olmamalı:

Hacda Vekillik Ve Başkası Adına Haccetmek:

Bu  ibadetlerden vekilliği elverişli olanlar ve olmayanlar vardır ibadetler üç çeşide ayrılır.

  • Zekat, kefaret ve kurbanların bölüştürülmesi gibi sırf mali ibadetler. Bu ibadetlerde bir zaruret olsun veya olmasın vekillik ittifakta caizdir.
  • Namaz ve oruç gibi Sırf bedeni ibadetlerde vekillik caiz olmaz.
  • Hac gibi bedeni hem de mali ibadet: Malikiler dışında  Cumhura göre böyle ibadetlerde acizlik ve zaruret karşısında vekillik caizdir. Ölmüş biri eğer vasiyet etmişse onun adına haccetmek kerahat de Sahih olur. Ölü adına nafile hac ise mekruhtur.

Hacda Vekilliğin Meşruluğu:

Hac etmeden ölen veya mal varlığı olup da bir özür sebebiyle haccetmekten aciz düşen biri adına Hac yapılabilir. Böylece farz hac ibadeti yerine bulmuş olur. Vekil olan kişinin kendi bölgesinden olması uygundur. Sonuç olarak aşağıda vekilliğini iki durumda mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Acizlik ve ölümden sonra Vasiyet.

Vekil Tayin Etmenin Meşru Olduğunun Delilleri:

“Ey Allah’ın resulü babam, Allah’ın Hac ile ilgili farizasının borçlusu oldu, fakat çok yaşlı durumda devesinin sırtında durabilecek güçte değil bunun üzerine Allah’ın resulü onun adına Sen Haccet buyurdu.” Ahmet ve Tirmizi.

İbni Abbas anlatıyor: “Cüheyne’den bir kadın peygamber(As) gelerek annem Hac adağında  bulundu fakat hac edemeden öldü, bu durumda ben onun adına hac  edebilirmiyim dedi. Bunun üzerine şöyle dedi. Evet onun adına Haccet hem annenin üzerine borç bulunsaydı Sen ödemeyecek miydin? o halde Allah’a olan borçları da ödeyin Allah vefaya en layık olandır.” Buhari

Ücret Karşılığında Hac:

Fakihlerin Cumhur ve sonraki Hanefilere göre Hac ve diğer ibadetler için ücret alınabileceği görüşündedirler.

Başkasının Adına Hac Etmenin Şartları:

Başkasının adına Hac etme konusunda Hanefiler 20 şart ileri sürmektedirler:

  • Vekilin ihrama girerken adına hacca ettiği kişi için niyet etmesi.
  • Asil mal varlığı olduğu halde bizzat hac etmekten aciz durumda bulunmalıdır.
  • Hapis ve hastalık gibi Acizliğe sebep olan durumların ölüme kadar devam etmesi.
  • Haccın farz olması.
  • Kendisine hac farz olan kimse de vekil tayin etmeden önce özrün mevcut olması gerekir
  • Hac giderlerinin tamamı veya Hanefilere göre büyük bölümü vekil gönderen mal varlığından karşılanması gerekir.
  • Kişinin istediği şekilde mikattan ihrama girmek
  • Kendisi adına haccetmek talebinde bulunmak. Asilin adına Hac edilmesini istemek ve bu yolda emir vermek Hanefilere göre şarttır. Buna göre başkası adına izni olmadan Hac mümkün değildir. Varisler bunun hükmün dışındadır.
  • Hanefilere göre ücret şartı İleri sürülemez.
  • Vekilin hacca Ehil olması. Buna göre mükellef, yani akıllı ve ergenlik çağına girmiş olmalıdır.
  • Vekilin binek üzerinde hac seferine çıkması gerekir. Çünkü bu yükümlülüğün binekle olarak yerine getirmek durumundadır. Yürüyerek hac ettiği takdirde aykırı hareket etmiş olacağından yol giderlerinin karşılanması gerekir.
  • Vekil Vasiyet edilen Haccın yerine getirilmesinde üçte birinin yeterli olması halinde adına Hac ettiğin kimsenin vatanından başlamalıdır. Yeterli olmaması halinde mümkün olabilen yerden yola çıkmalıdır.
  • Belli birinin vekaletten haccetmesi üzere Özellikle belirtilmişse o kimsenin bizzat hac etmesi gerekir.
  • Vekil yaptığı Haccı bozmamalıdır şayet herhangi bir sebeple bozarsa yani haccın bozulmasına sebep verirse asilin haccı yerini bulmaz.
  • Emre aykırı davranışta bulunmaması gerekir, Vekil kendisine ifrad haccı emredildiği halde kıran veya temettü haccı yapsa söz konusu hac asıl yerine yapılmış sayılmaz.
  • Tek hac için ihrama girmesi gerekir. Asil yerine ihrama girerken Bir de kendisi için yani iki Hacca birden niyet etse caiz olmaz.
  • Vekil Ayrı ayrı iki kişiden Hac teklifi almış olsa bunlardan birini tercih etmek durumundadır Her ikisi için de birden hacca niyet etmesi halinde Tazmin yükümlülüğü altına girer.
  • Vekilde Asil de Müslüman olmaklıdır.
  • Vekilde Asilde akıl bakımından eksiksiz bulunmak zorundadır.
  • Arafat’ta vakfeyi kaçırmamalıdır.

Haccın engelleri:

Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • Anne babanın birinin yaşlık sebebiyle Mekke’de oturmayan evladına Nafile Hac ve Umre müsaade etmemesi.
  • Evlilik: Şafiilere göre bir koca karısına farz ve Nafile hac için izin vermeyebilir bu konuda ona engel olabilir.
  • Kölelik: Bağlı kişinin efendisi ister farz olsun, Nafile olsun Haccı yasaklayabilir.
  • Borcu yüzünden veya haksız yere hapse mahkum olmak yüzünden: İmkansız durumda bulunması sebebiyle ihrama niyet etmişse ihramdan çıkabilir.
  • Boşlu olmamak. Varlıklı imkanlı bir borçluyu alacaklısı yolundan alıkoyabilir, ama ihramdan çıkaramaz.
  • İhrama girdikten sonra düşman yüzünden muhsar durumda kalmak
  • Hastalık: İhram sonrasında hastalanan bir kimse Maliki Hanbeli ve Şafiilere göre hastalık uzun sürse bile iyileşinceye kadar ikramdan çıkamaz. Hanefiler hasta bir kimse Tıpkı düşmandan yüzünden engellenmiş kişiye benzeterek Onun da ihramdan çıkabileceğini caiz görmüşlerdir.

Kaynak: İslam fıkıh Ansiklopedisin’den istifade edilerek yazılmıştır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir