İBNİ FAZIL

IBNI FAZIL (12 asır önce kâğıt fabrikasını kuran vezir)

Abbasi Imparatorluğu’nun ünlü vezirler yetiştiren Bermekiler soyundandır. Asıl adı Yahya’dır. Yahya bin Fazıl veya sadece el-Fazıl diye de anılır. Babasının adı Halid olduğu halde, kaynaklara Fazıl’ın oğlu’ diye geçmiştir.

Musul valiliği sırasında kendini gösterdi. Halife Mehdi Bağdat’a çağırarak oğlunun yetiştirilmesini ona verdi. Harun, Azerbaycan valiliğine tayin edilince (780), divan başkanlığına getirildi. Halife Hadi, Harun’u veliahtlık tan çıkarmaya teşebbüs edince buna engel oldu.

İbni Fazıl, Harun halife olunca, vezirliğe getirildi. Kendisine geniş yetkiler verildi. 17 yıllık vezirliği sırasında Abbasi imparatorluğu’na büyük hizmetlerde bulundu.

EN BÜYÜK HİZMETİ

ibni Fazıl’in hiç şüphesiz en büyük hizmeti, dünya tarihinde ilk defa kağıt fabrikasını kurmuş olmasıdır. Gütenberg’in matbaayı kuruşuna ilham teşkil edecek olan kâğit fabrikasını 794’te Bağdat’ta kurdu.

Káğıt bulunmadan evvel yazı malzemeleri taşlar, tuğlalar, deriler ve papirüslerdi.

Káğit fabrikasının kuruluşu sadece İslam dünyasında değil, tüm dünyada yeni bir devrin başlangıcı oldu, büyük bir çığır teşkil etti.

KAĞIDI ÇİNLİLER MI İCAT ETTİ?

Kaynaklarda, kağıdın ilk defa 105 tarihinde Çin’de görüldüğü yazılıdır. Hatta daha önce Sümerlerde tablet denilen tuğla, Mısırlılarda kamıştan yapılmış papirus ve Yakın Doğu’da deriden yapılan parşömene rastlandığı belirtilmektedir. Fakat bunların hiçbiri oldukça az bulunduğu ve çok pahalı olduğu için yayılma imkanı bulamamıştır. Bundan dolayı da İslamiyetin doğuşuna kadar insanlık düşündüğünü ve bildiğini doğru- dürüst yazmaktan mahruım kalmıştır.

Ancak 751 yılında, Semerkant’a yerleşen Müslümanlar, Çinlilerle irtibata geçtiler. Onlardan kağıt yapımını öğrendiler. Onların bir türlü geliştiremedikleri ve yaygınlaştıramadıkları kâğıt endüstrisini canlandırdılar. Çinliler gibi sadece ipek kozasından değil, keten ve pamuk elyafından zarif ve beyaz kağıtlar imal ettiler ve bunu İslam dünyasına yaydılar.

Halife Mansur (754-755) tam bu sıralarda devlet dairelerinde Mısır’dan ithal edilen papirüsün kullanılmasını yasakladı, yerine Müslümanların getirdiği ve geliştirdiği pamuktan yapılan ucuz kağıt kullanmalarını emretti.

İBNİ FAZIL (

Daha soura Vezir İbni Fazıl da kağıdı daha ucuza mal etmek ve ilmin yagınlaşmasını salamak gayesiyle 704’te ilk kağıt fabrikasini kurdu.

Ne Çinlilerden ipek yapılı kağıdı,  ne Mısırlıların papirüsü, ne eski Anadoluların parşomeni, ne Sümerlilerin tableti, yeni icad edilen bu kağıt karşısında tutunamadı sönüp gitti.

İslam  müellifterini kaynak edinen Gostave le Bon, kağıdm yeni bir medeniyet baylatacağını bildirir ve şu gerceği söyler:

Parşömeni ortadan kaldırmış olan kitap kağıdını Müslümanlar icat etmişlendir. Eğer İslam  medeniyetinin kitap, barut ve pusula gibi mirasları elinin altında bulummasaydı, bizim rönesansın nasıl bir şey olacağını biraz göz önüne getirmeliyiz.” Libri ise daha açık konuşur:

Tarihten Müslümanları silerseniz, ilmi Rönesansımız asırlarca geri kalmış olur.”

Ibni Fazıl’ın bu başarısı, Kağıt endüstrisinin gelişmesini sağladı. Kenid zafer alayından başlayan bu hamle, daha sonraki senelerde Şam’da ve Trablusgarp’ta kağıt fabrikalarının açılmasını sağladı. Suriye, Mısır, Tunus, Pas,İspanya ve nihayet Avrupa birkaç asır sonra bu kıvılcımlardan faydalandı.

Paris Islam Enstitüsi eski profesörlerinden Jacques Risler, “La Civilisaton Arabe” adlı eserinde, İslamiyetin Avrupa ya getirdiği en hayırlı nimetlerden biri de kağıt olduğunda şüphe yoktur” der. ilk kağıt fabrikasının 794’te Bağdatta kurulduğunu belirtikten sonra, onu 900’de Mısırın kullanmaya başladığını, 1100’de Fas’a geçtiğini, Avrupa da hakiki kağıt üzerine yazlan en eski vesikanın Sicilya kralı Roger’in karısı tarafından 1109’da yazıldığını bildirir.

ilim tarihi araştırmacısı Will Durant da, ‘Medeniyet  Tarihi” adlı eserinin “iman Çağı” bölümünde, kağıt fabrikasının 794’te ilk defa Harun Resid’in vezirinin oğlu Fazıl tarafından kurulduğunu belirtir. Avrupa’ya geçişini de şöyle izah eder:

Kağıt imalat metodu Müslümanlar tarafından Sicilya ve İspanya’ya sokuldu. Oradan Fransa ve İtalya’ya geçti. Milattan sonra 105 tarihinden itibaren Çin’de kullanıldığını gördüğümüz kağıdı, 707 tarihinde Mekke, 800 tarihinde Mısır, 950’de İspanya, 1100’de Bizans, 1102’de Sicilya, 1228’de Almanya ve 1309’da da İngiltere’de görüyoruz.

Kağıdın imali, ilmin yayılmasını kolaylaştırdı. Bol bol kitaplar yazıldı, kütüphaneler kuruldu, kitapçı dükkanları açıldı. Daha aradan yüz sene geçmeden, sadece Bağdat’ta yüzü aşkın kitapçı dükkanı açıldı.

İbni Fazıl’ın bu hizmetidir ki, tüm dünyada ilmin yaygınlaşmasını sağlamış, matbaanın icadına zemin hazırlamıştı.

Kaynak: Bilime yön veren islam alimleri

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir