İran İslam Devrimi

Bismillahirrahmanirrahim

İran İslam Devriminin En Önemli Etkeni:

İran İslam devrimi uzun soluklu bir projenin sonucudur. Birden gerçekleş-memiştir. Dünyada her gün önemi artan petrol İran’ın değerini artırdığı gibi, İran’ın önemini iyice pekiştirir. Çünkü İran, Kanada’dan sonra dünya-nın en büyük ikinci petrol rezervlerine sahipti.

Petrol 1950’lerde dünya düzenine yön veren bir kaynaktı. Sıcak denizlere inme arzusunda olan Rusya ile denge savaşları sebebiyle İngiltere’nin yüz-yıllardır İran üzerinde gözü vardı. İran üzerinde güç dengesinin iyice oluşması için 1920’lerden itibaren Amerika ve İngiltere ülkenin idaresini perde arkasından yönetmeye başladılar. Bu durum İran İslam Devriminin gerçekleşmesinde çok önemli bir etkendir.

iran islam devrimi ile ilgili görsel sonucu

İran İslam Devrimin Diğer Etkenleri:

Artık Amerika ve İngiltere Şah’ı yönetmeye başlamıştır. Şah ülkesinde ki konumunu korumak için Amerika ve İngiltere ile ilişkileri iyi tutmaya mecbur kalır. 

Şah’ın zamanla aldığı bazı kararlar İngiltere ve Amerika lehine olup İran’ın çıkarlarını ters düşünce, Şah’ın İran halkı tarafından tutulma ve sevilmesi zayıflamaya başladı. Bu durum onu daha çok Amerika ve ingiltere’ye yas-lanmasına vesile oldu. Şah Amerikan askerlerine İran topraklarında doku-nulmazlık vermesi ve muhalif Humeyni’yi sürgüne göndermesi, şaha duyu-lan antipatinin derinleşmesine sebep olur.

İran ekonomisi kötü durumda iken 1971 yılında,  İran İmp.’nun 2500. yılını kutlamak için çok gösterişli törenler düzenlenir. Persepolis’te yapılan ve 61 ülkenin devlet başkanının katıldığı kutlamalar için harcanan paralar şahın imajını iyice zedeler.

1974’te Şah İran’ın petrol gelirini 4 milyon dolardan 20 milyon dolara çıka-rır. Ancak Amerika Şah’ı kendisinden yüklü bir silah alımı yaparak bu para-yı harcamaya ikna eder. Gereksiz yere alınan bu silahlar halkta tepkilerin artmasına neden olur. 

Şahın bu verdiği tavizlerin ve imtiyazların  halkın gözünde otoritesini iyice bitirir ve hızlı bir çöküş sarmalı başlar. 

Gün gelip halk ayaklandığında arkasını yaslandığı devletler orada yoktur ve Şah düşer. Yani aslında şah bilmeden kendi sonunu hazırlamıştır.

İrandaki Gelişen Tüm Olaylar Kimin İşine Yaradı:

Bütün olanlar bu olaylar ilk önce Bursa ve daha sonradan Fransa’ya gönde-rilen sürgündeki şahın en güçlü muhalifi Humeyni’ye yarar. Bu gidişat onu İran halkının muhalif lideri yapar ve Humeyni’nin vizyonuna katılmayan ama şahı göndermek isteyen herkesin Humeyni’nin altında birleşmesine sebep olur…

iran islam devrimi ile ilgili görsel sonucu

Sürgünden Dönen Muhalif Lider Humeyni:

Asıl adı Ruhullah’tır. Ayetullah ismi daha sonra kendisine verilmiştir. Humeyni 24 Eylül 1902 tarihinde Humeyn şehrinde doğdu. 5 yaşındayken babası bir toprak ağası tarafından öldürüldü. Annesi ise Ayetullah 15 yaşın-dayken vefat etmiştir. 

Uzun yıllar dini eğitim alır ve Şeyh Abdulkerim Hairi’nin yanında yetişir. Felsefe, ahlak, mantık, kelam, fıkıh, irfan gibi pek çok alanda eser yazmıştır. 1929 yılında Betül Sakafi ile evlenerek yedi çocuk sahibi oldu. 1960’ların başlarında Şii molla hiyerarşinin en üst katına yükselir.

İran İslam Devriminin önderi Humeyni, 1962-63’te şahın toprak reformu programının bazı dinsel vakıfların mülklerine el konulmasına muhalefet ettiği için tutuklanır.

Şah, 1964’te Amerikan askerlerine İran topraklarında dokunulmazlık verir. Bardağı taşıran son nokta ise Humeyni’nin, Şah’ın İranlıları, bir Amerikan köpeğinden daha değersizleştirmek ile itham etmesi olur. 

Humeyni, siyasi önder konumunda olduğu ve halk içinde çıkan olaylardan sorumlu tutulduğu için Şah tarafından 18 ay hapse yollanır. Ardından da Türkiye’ye sürgün edilir. Sonra Irak’ta, ve Fransa’da sürgünde kalır.

Sürgün hayatı boyunca İran’a yolladığı kasetlerle şahın devrilmesi ve İran İslami Cumhuriyetinin kurulması çağrısında bulunarak etkisini artırır ve Pehlevi 16 Ocak 1979 yılında İran’ı terk etmek zorunda kaldı. 

Ayetullah Humeyni 1 Şubat 1979 tarihinde ülkesine geri döndü. Yapılan referandumla İran İslam Cumhuriyetinin siyasi ve dini lideri olarak seçildi. Ülkede İslam karşıtı muhalifleri tek tek ortadan kaldırdı. Kadınların şer’i öl-çülere uymalarını ve başlarını örtmesi zorunlu kılındı. Şeriat yasalarını tek-rar uygulamaya koyarak, alkol tüketimini ve içilmesini yasakladı. Ayetullah Humeyni 4 Haziran 1989 yılında Tahran’da vefat etti.

iran islam devrimi ile ilgili görsel sonucu

İran İslam Devrimin Sonuçları:

İran’da Humeyni’nin önderliğinde gelişen İslam Devrimi, başta Ortadoğu olmak üzere küresel sonuçlar doğurmuştur:

İran İslam Devrimi neticesinde “siyasal İslamın” iktidara gelmesi İslami referanslarla hareket eden grupların cesaretlenmesine, Ortadoğu’da radikal grupların/ örgütlerin /özgürlük savaşçılarının kuvvet kazanmasına ve halk nezdinde taban bulmasına neden olmuştur.

İran İslam Cumhuriyetinin kurulması komşu ülkelerde tedirginliğe neden olmuştur. Halk hareketi neticesinde Şah’ın devrilmesi, monarşi ile yöneti-len diğer Arap devletlerinin yöneticilerini korkutmuştur.

Ayrıca açık bir şekilde dile getirilen rejim ihracı politikası Şii nüfusun yoğunlukta olduğu devletlerin İran’dan algıladıkları tehdidin artmasına neden olmuştur. 

Nitekim 1979 yılının Eylül ve Ekim aylarında Irak, Kuveyt, Bahreyn ve Suudi Arabistan’da çıkan Şii ayaklanmaları İran rejimine karşı düşmanlığın artmasına neden olmuştur.

İran-ABD ilişkileri Şah’ın devrilmesi çok ciddi yara almıştır. Muhammed Rıza Pehlevi döneminde İran-ABD ilişkileri oldukça üst düzeyde seyretmiş, Amerika İran’a askeri, ekonomik ve teknik destek sağlamıştır. İran’da Soğuk Savaş döneminde batı blokuna dahil olarak Amerika’nın yanında yer alarak Amerika’ya destek olmuştur. Fakat Şah’ın devrilmesi ile durum tersine dön-müş, ABD Orta Doğu’daki en önemli müttefiklerinden birini kaybetmiştir.

Humeyni Amerikayı büyük şeytan olarak nitelendirmesi İran’ın Amerika’ya olan bakış açısındaki değişimi kısa ve net biçimde ortaya koymaktadır.

1979 yılının sonuna doğru Tahrandaki ABD Büyük elçiliğinin basılması ve elçilik personeli dahil Amerikalıların rehin alınması iki ülke arasındaki iliş-kilerin gerilmesine neden olmuştur.

Amerika askeri harekattan önce gerekli zorlama tedbirlerini almış bununla birlikte bu tedbirlerden sonuç alamayınca neticesi fiyasko olacak askeri harekatını gerçekleştirmiştir. Rehinelerin 1981 yılında serbest bırakılması-na rağmen iki devlet arasında yaşananlar İran- ABD ilişkilerinin günümüze kadar düzelmemesine neden olmuştur 

Devrimle birlikte İran-İsrail ilişkileri de darbe almıştır. Devrimle birlikte İran, İsrail’le olan diplomatik ilişkileri kesmiştir. Ayrıca İran, İsrail’e karşı bağımsızlık mücadelesi veren Filistinli Araplara destek vermeye ve Filistin meselesinin uluslararası siyasette savunma ya başlaması İsrail’in İran’dan algıladığı tehdidin artmasına neden olmuştur.

İran Devriminin bir diğer sonucu da bazı örgütlere verilen destektir.  Devrim’le birlikte İran dış politika aracı olarak başta Hizbullah olmak üzere bazı örgütlere finansal, lojistik ve eğitim desteği vermiştir. Bu durum ulus-lararası toplumun İran’a tepki göstermesine ve İran’a yaptırımlar uygula-masına neden olmuştur (Emre Kurt İran devrimin sonuçları)

iran islam devrimi ile ilgili görsel sonucu

İran’ın İslam Ülkelerine Karşı Dış Politakası:

İran’ın  özellikle komşularına karşı yürütmekte olduğu dış politika anlayışı Şiilik mezhebi anlayışı üzerine kurulmuştur. Orta Doğu ve Körfez ülkeleri üzerinde dini ve mezhepsel söylemler kullanılmak suretiyle baskı kurul-maya ve yönetimlerinde belirleyici yol almaya çalışılmıştır.

Günümüzde Orta Doğu’da pek çok sorunun olduğu görülmektedir ve İran hemen hemen her sorunda baş aktör olarak karşımıza çıkmaktadır. 

İran, Orta Doğu’da genel olarak Şiilerin yoğunlukta yaşadığı devletlerde et-kin olmaya önem vermektedir.

 

50% LikesVS
50% Dislikes

Bir Cevap Yazın