Tezhip Sanatı

Tezhip Sanatı Nedir?:

Altın ve süsleme kelimelerinin bir arada olması anlamına gelen tezhip kelimesi, dilimize Farsçadan kazandırılmıştır. Ortaya çıkışı ve gelişmesi; ferman, Kuran ayetleri gibi değerli yazıların, kağıda ya da levhalara işlenmesi ve manevi değeri göstermek amacıyla olmuştur.

tezhip-sanatı ile ilgili görsel sonucuTezhip sanatının uygulama teknikleri:

Klasik tezhip, Halkar, Zerefşan, Saz yolu, Şukufe ve Münhanidir.

Tezhip Kelime Anlamı:

“Altınla Süslemek” tir. 18 ve 22 ayar ezilmiş altınla ve muhtelif renklerle kitap ve levha gibi yazma eserlerin süslenmesidir. Bu sanat; sevgi, sabır, zevk ve zarafetin ortaya koyduğu eserler bütünüdür.

Arapça tezhip;

“Altınlamak”, “yaldızlama”, “bezeme”, yazma kitapların sayfalarına, hat levhalarına, murakkalara, hatta tuğraların üst taraflarına altın tozu ve boya ile yapılan her türlü bezeme.

Sözcük yalnız altınla yapılanın dışında, toprak boyalarla yapılan bezemeler için de kullanılır. Yalnız altınla yapılan tezhibe “halkari” denir. Tezhip yapan sanatçıya “müzehhib” tezhiplenmiş esere de “müzehheb” adı verilir.

tezhip-sanatı ile ilgili görsel sonucuTezhip Sanatının Tarihçesi:

Tezhip Türk süsleme sanatlarından biridir. Osmanlı döneminde, Kanuni Sultan Süleyman devrinde, tezhip sanatı en parlak dönemini yaşamıştır. Günümüzde de birçok alanda kullanılır ancak gözle görülür derecede değildir. Genellikle sanatta kullanılan belli motiflerin kumaş üzerine desen olarak uygulandığı görülür.

tezhip-sanatı ile ilgili görsel sonucuTezhip Sanatının Kullanım Alanları Nerelerdir:

Padişahlara, vezirlere, devlet büyüklerine, tanınmış kişilere sunulan ya da özel kitaplar için hazırlanan her çeşit yazma kitap, Tarihsel dönemlerde sık sık kullanılan padişah fermanlarındatuğralarda,  minyatürlerde, kutu ve sandık süslemelerinde,  günümüzde tekstil sektöründe kumaş deseni tasarlamada da kullanılmıştır. Özellikle şiir kitaplarını tezhiplemek eski bir uygulamadır.

Ama tezhip en çok Kuran-ı Kerimlerin ilk ve son sayfalarında, surelerin baş taraflarında kullanılmıştır. Bazen tezhiplenmiş başka kitaplarda satır aralarına, sayfa kenarlarıyla köşelerine, şiir kitaplarında mısra ya da beyit aralarına da tezhip yapılır. Kuran-ı Kerim’de ayetleri ayırmak için nokta yerine geçen küçük yıldız ve çiçek biçimindeki örgeler de tezhiple yapılır.

Bunların geometrik biçimli olanları mücevher nokta, altı köşelileri şeşhane nokta, beş yaprağı andıran beş köşelileri pençberg, üç köşelileri de seberg adıyla anılır. Kuran-ı Kerim okunurken durulacak ya da secde edilecek ayetleri belirtmek için, ayet hizalarına konan gül biçimli süs de tezhibin ana örgelerindendir. Bunun da vakıf, secde, hizib, aşir, sure ve cüz gülü gibi çeşitleri vardır.

Tezhip Sanatında Hangi Malzemeler Kullanılır?:

Farklı ayarlarda eritilmiş altınlar kullanılabilir. Altın boya ise, altın varak su içinde ezilerek ve jelatinle karıştırılarak hazırlanır. Eskiden pastel rengin çoğunlukta olduğu toprak boyalar kullanılırdı. Bugün genellikle hazır boyalardan yararlanılmaktadır.

Size çeşitli numaralarda Fırça lazım olacaktır. Resim için kullanılan ince uclu kaliteli kurşun kalem, guvaj boyalar, buğday nişastası, arap zamkı, şap, mukavva, maket bıçağı, çini mürekkebi, yapıştırıcılar, cetvel ya da diğer ölçüm aletleri, altın ezmek için kap, aydınger kâğıt tezhip sanatı için gerekli diğer malzemelerdir.

tezhip-sanatı ile ilgili görsel sonucuTezhip Nasıl Yapılır:

Uygulanacak desen tezhibin yapılacağı kağıdın üstüne silkme yoluyla aktarılır. Simetrik desenler, her kez dörtte biri olmak üzere dört defada kağıda geçirilip tezhip edilir.

Serbest desenlerin ise tümü bir defada işlenir. Boyama ve altınla bezeme işlemi bittikten sonra altınla yerler istenirse zer mühreyle parlatılır. Böyle tezhiplere pesend (beğenilmiş), desenin altının yanında boyayla da yapıldığı tezhiplere de boyalı halkar adı verilir.

Altınlamanın bir çeşiti de zerefşan (altın serpme) adını taşır. Bu tür tezhipte altına batırılmış fırça elek teline sürtülerek altın zeminin üstüne püskürtülür.

Kaynak: Kültür Portalı, Turizm Kültür Bakanlığı- bilgi hanem web sayfasından istifade edilerek yazı hazırlanmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir