Yorgancılık – Hallaçlık    

Yorgancılık – Hallaçlık Sanatı

Uyku mekanının vazgeçilmezidir üzerimize bir şey atarak uyumak. Birçok medeniyet kültüründe de yer alır. İnsanın uyku esnasında beden enerjisinin etkilenmesi ile hareketlerinin kesilmesi sonucu vücut sıcaklık kaybı yaşar. Bu yüzden üşümemek için kullanılacak bir sanat dalının çeşitli motiflerdeki yorganları “eskinin vazgeçilmezi kızların çeyizinin olmazsa olmazı” devreye girer. 

Bu görsel boş bir alt niteliğe sahip; dosya adı hallac-3-1-587x390.jpg

Yorgan ve Hallaçlık Nedir :

Yorgan, yatakta örtünmeye yarayan ve içi pamuk, yün, kuş tüyü vb. maddelerle dolgusu yapılıp dikilmiş bez bir kılıftan oluşan örtü olarak tarif edebiliriz.  Kaybolmaya yüz tutan mesleklerden biri olan hallaçlık son yıllara kadar oldukça yaygın bir meslekti. Hallaç, sertleşen yorgan, yastık ve minderlerin pamuk ve yünlerini hallaç yayı veya bir marifetiyle çıkartırdı. 

 

Yorgan için kullanılan yüne dikkat edin  

Kırpılan koyun yünlerinin ip eğitmesinin yapılması ile daha çok dokuma ( halı kilim vb gibi) yapılırken kirli yün dediğimiz yada yapağıdan da keçe ve yaygı şilte döşek yapımında kullanılmıştır. Yorgan ya da örtü, yer yaygısı ya da şilte dediğimiz eşyalarda yün kullanımı çok yaygın ve gerçekten sağlık açısından da oldukça faydalıdır. Özellikle kirli yün kullanımı, bel bölgesi için faydalıdır. Vücudun nemini korur, terlemeyi önler. Bu nedenle sıcak- soğuk dengesini stabil tutar. Yün/( pamuk) gibi malzemeler yastık, yatak Ve yorgan yapımında kullanılmasında ki ihtimal da bundan kaynaklanır. Fakat yastık yorgan yatak gibi malzemelerde kullanılacak yünler, doğal ortamda ( soğuk dere suyunda) yıkanmalı. Deterjan/ yumuşatıcı kullanılmaz.

Yorgan Nasıl yapılır:

Yorgan, her türlü dokumadan yapılabilir. Günümüzde alttan astar ( mermerşahi – Amerikan bezi- nevresimlik kumaş) üstten de kumaş( her türlü desenli desensiz kumaş olabileceği gibi, altta kullanılan malzemeleri de kullanabilirsiniz). Torba hale getirilen kumaşların iç kısmı bu yünle ( pamuk elaf da olabilir) doldurulur. Yün için takriben 4 kg yeterli olur. Eğer dolgu pamuk ise 3,5 elyaf ise 3 kilo yeterlidir. Dolgusu yapılıp ağzı dikilen yaygı çubukla dövülerek torbanın( buna çatı denir. Alt astar üst kumaş bir tarafı açık üç tarafı dikilir) içinde dolgunun eşit dağılması  sağlanır. Daha sonra duruma göre bazen 3-4-5 parmak genişliğinde sıra sıra aralıklarla dikilir) bazen bir yaprak veya bir şekil çizilerek modellenir ve dikilir.

Yorgan için hangi kumaşlar, ne tür motifler ve teknikler kullanılırdı:

Osmanlı döneminde 16. ve 17. yüzyıllarda yorgan yüzleri genellikle kadife, atlas, ipek, keten vb.  keten vb. kumaşlardan yapılır, üzerlerine çeşitli motifler işlendiği gibi, değerli taşlar, altın, gümüş tellerle bezenirlerdi. Bu değerli yorganlar saraylarda ve zenginlerin evlerinde kullanılırdı. Osmanlı yorgan yüzlerinde geometrik ya da bitkisel motiflerin istif ve düzenlemesine büyük özen gösterilmiştir. Motifler genellikle hayat ağacı motifidir. Bunun yanı sıra kıvrık dallar, yaprak ve çiçekler de yer almıştır. Renkli ipek iplik, sırma ve son yüzyıllarda kadife ipliği de kullanılmıştır. Uygulanan teknikler pesend, mürver, muşabak, sarma, dival gibi tekniklerdir. 

hallaçlık nedir ile ilgili görsel sonucu

Yorgan desenleri ve Kullanım Amaçları:  

Genel olarak desen türlerini 4 gruba ayırabiliriz;  1-Bitkisel bezemeler  2-Geometrik bezemeler 3-Figürlü bezemeler  4-Nesneli bezemeler. Yorganlar sipariş üzerine yapıldığı için müşterinin istek ve zevki ön plandadır. Desen kataloglarında yorgancıların kendi tasarladıkları desenler de bulunmaktadır. Yorgan deseni seçimi müşterinin kullanım amacına göre değişiklik göstermektedir. Örneğin:  Çeyizlik yorgan,  Lohusa yorganı,  Sünnet düğünü için kullanılacak yorgan,  Günlük yorgan (mitil yorgan) vb. 

 

Yorgan Desenleri kumaşa nasıl uygulanır:

Desen;  Geometrik ölçülerle  Kalıp kullanarak  Araç yardımı ile (cetvel, pergel)  Çirpi ipi ve tebeşir yardımı ile yapılmaktadır. Çirpi ipi ile taksimatın yapılarak desenin kumaşa çizilmesi Deseni yorgana geçirme tekniğinde daha çok kalıpla çizim tercih edilmektedir. Desen özelliğine göre kalıba ihtiyaç duyulmayan çizimlerde geometrik ölçülerle, elle, çirpi ipi ile ya da değişik boylardaki pergeller ile desen oluşturulmaktadır. Yorgancılar deseni yorgan yüzüne iki farklı yöntemle geçirmektedirler.  Yorgan dikme işinde ustalaşmış yorgancıların deseni kendine has bir sıralama takip ederek çizme yöntemleri vardır.

Yorgan ve yataklarda nelere dikkat edilmesi gerekir:

Yünde dikkat edilmesi gereken tek şey, ne olursa olsun 3-5 yılda bir sökülüp havalandırılmalı. Temizlenip yıkanmalı ve tekrar hallaçtan geçirilerek yeniden kullanmalı. 3-5 yıllık kullanılmış yün yatak ve yorgan insanın bütün parazitleri içinde hapseder ve nemden dolayı yün güveler. Bunun önlenmesi gerekir.

Gelişen dünya her zamanki gibi geçen günlerin izlerini silmekte, kullanılan tüm araç ve gereçler zamanla değişip yok oluyor. Yorgancılık ve Hallaçlık sanatı artık eskisi gibi çeyizleri ve yatakları süslemekte bunun yerine makinelerde dikilmiş hazır yorganlar kullanılmaya başlanmış. Yorgancılarımıza Osmanlı kültürüne motifleri ile sağladıkları katkılardan dolayı teşekkür ederiz.

50% LikesVS
50% Dislikes

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir