ZİRAİ ÜRÜNLERİN MEYVELERİN ZEKATI

Zirai Ürünlerin Zekatının Farz Oluşu Ve Farz Olma Sebebi:

Zirai ürünlerin zekatın farz oluşu kitap sünnet İcma ve akıl ile sabittir.

Kitaptan Delil: “Çardaklı ve çardaksız (üzüm) bahçeleri, ürünleri çeşit çeşit hurmaları, ekinleri, birbirine benzer ve benzemez biçimde zeytin ve narları yaratan O’dur. Her biri meyve verdiği zaman meyvesinden yeyin. Devşirilip toplandığı gün de hakkını (zekat ve sadakasını) verin, fakat israf etmeyin; çünkü Allah israf edenleri sevmez.” Enam: 141.  Bir ayet daha verelim “Ey iman edenler! Kazandıklarınızın iyilerinden ve rızık olarak yerden size çıkardıklarımızdan hayra harcayın. Size verilse, gözünüzü yummadan alamayacağınız kötü malı, hayır diye vermeye kalkışmayın. Biliniz ki Allah zengindir, övgüye layıktır.” Bakara: 267

Sünnetten Delil: “Yağmur suyu veya kaynak suyu ile sulanan ve kendiliğinden sulu olan toprakların ürünlerinden onda bir hayvanlar veya taşıma suyu ile sulanan topraklardan yirmide bir zekat vermek gerekir.”( Bu hadisi Müslim dışında cemaat İbn Ömer’den rivayet etmiştir neylü’l evtar 439.)

Cabir (Ra)’den rivayet edilmiştir; “Nehirler ve yağmur sularının suladığı topraklardan öşür (onda bir) develer yardımıyla sulanan topraklardan yirmide bir zekat vermek gerekir.” Bu hadis Ahmet Müslim mesai ve Ebu Davud tarafından rivayet edilmiştir. İcmadan delil bütün ümmetin Zirai ürünlerinden öşür zekatı vermek gerektiği konusunda ittifak etmişlerdir.

Zirai Ürünlerde Zekatın Şartları:

Bütün zekatlarda olduğu gibi ehliyet, ergenlik çağına girmiş olmak, Akıllı olmak gibi zekata ehil olmak için gereken genel şartlar vardır. Hanefilere göre çocuğun delinin topraktan çıkarılan ürünleri dışı dışındaki mallardan zekat vermek gerekmez. Zekatın farz olma şartlarından biri de müslüman olmaktadır.

Bu şartlara ilave olarak Hanefiler;

  • Toprağın öşür toprağı olması. haraç toprağından öşür vermek gerekmez. Çünkü onlara göre bir topraktan hem eşi hem de araç toplanma.
  • Topraktan ürün çıkması Eğer meşhur toprağından bir şey çıkmazsa Öşür vermek gerekmez. çıkan üründen Öşür vermek farzdır.
  • Toprağı ekip biçmekten gelir ve ürün elde etme, büyüme gibi maksatların bulunması şarttır. Odun, ot ve benzeri gelir temin etmeyen ve nema manası bulunmayan şeylerden zekat vermek farz değil.

Ebu Hanife’ye göre Öşürün farz olması için nisap şartı yoktur. Çıkan ürünün azından da çoğundan da Öşür vermek gerekir.

Zekat Verilecek Zirai Ürünler:

Fakihler bu konuda iki görüşe sahiptir bir görüşe göre zekat topraktan çıkan her türlü ürün içine almaktadır. Diğer görüşe göre zekat sadece yiyecek maddesi olan ve saklanabilen maddelere mahsustur demişlerdi. İmameyn ve cumhura göre ise, zirai ürünlerde meyvelerde ancak yiyecek maddesi olma ve saklanabilmesi vasfına sahip maddelerden zekat vermek gerekir. Öşür ancak beş veseka ulaşan dayanıklı üretilen ürünlerden gerekir sebze cinsinden yaş meyve armut elma ve diğerleri için pırasa kereviz soğan maddelerinden Öşür vermek gerekmez çünkü bunlar dayanıklı madde meyvelerden değillerdir. Racih olan görüş bu şekildedir.

Zeytin hakkında Şafii mezhebine göre zekat vermek gerekmez. Hanefi, Maliki ve Hanbeli ye göre zekat vermek gerekir malikiler Hanbelilere göre zeytinin nisabının beş vesak olarak söylemişlerdir.

Balın Zekatı:

Fakihler Burada iki ayrı görüşe. sahiptirler. Hanefiler ile Hanbelilere göre baldan öşür vermek gerekir. Ancak Ebu Hanife şöyle diyor: Eğer bal öşür toprağından elde edilmiş ise bundan öşür vermek gerekir.  Elde edilen bal ister az, ister çok olsun bu fark etmez. Haraç topraklarındaki arılardan elde edilen baldan öşür gerekmez. Hanefilere göre bir rıtıl 130 dirhemdir. Bir dirhem 2.975 gramdır.

Baldan zekat vermenin farz olduğu hususunda dayandıkları delil:

Baldan 1/10 nisbetinde zekat alınacağı görüşünü savunan Hanefi ve Hanbeli fakihleri, bu görüşlerini konu ile ilgili Hz. Peygamber’den rivayet edilen hadislerle “Bal arı tarafından bir toprak ürünü olan çiçek özlerinden elde edilir. Hububata zekat farz olduğu gibi balada farzdır” şeklindeki kıyasla delillendirirler.

Ebu Seyyare el-Mutai’nin rivayet ettiği: ” Ebu Seyyare şöyle demiştir:”Dedim ki: Ya Resulullah! Benim arılarım vardır.” Bunun üzerine Hz. Peygamber(as): “Onun öşrünü öde” buyurdu. (Ahmed,İbni mace, Ebu Davud ve Beyhaki Hadis Munkatıdır.

Zirai Ürünlerin Zekatının Nisabı:

Ebu Hanife’ye göre, bütün toprak ürünleri zekata tabidir. Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’e göre, toprak ürünlerinin zekata tabi olabilmeleri için hububatta olduğu gibi bir sene -çürümeden- kalabilme özelliğine sahip olmaları gerekir.
Hanefi fıkıh kitapları İmam-ı Azam’ın bütün toprak ürünlerinin zekata tabi olduğu hususundaki görüşünü destekledikleri gibi, çağdaş İslam alimleri de bu görüşü savunurlar.

İslam alimleri zirai mahsullerin 1/10 yahut 1/20 nisbetlerinde zekata tabi olduğunda görüş birliğine varmışlardır.

Fakihlerin çoğunluğu toprak mahsulleri zekatında da nisabın şart ve nisabın beş vesk (=653 kg.) olduğu, bu nisaba ulaşmayan ürünlerin zekata tabi olmayacağı görüşündedir. Onlar bu görüşlerinde Hz. Peygamber’in “Beş veskten az (üründe) zekat yoktur ” anlamındaki hadisine istinat ederler (Ebû Ubeyd, el-Emvâl, nr. 1422-1424).

Toprak ürünlerinde nisab şartını arayan fakihlere göre buğday ve arpa kabuksuz olarak depo ediliyorsa miktarı 653 kilograma ulaşmadığı sürece zekata tabi değildir. Bu ve bu miktarın üzerinde olanı ise zekata tabidir. Eğer pirinç gibi kabuğu ile birlikte depo ediliyorsa, mal sahibi isterse nisabı kabuksuz olarak beş vesk, isterse kabuklu olarak on vesk hesap eder ve ona göre zekatını öder.

Öşürün Farz Olma Vakti:

Hanefî mezhebine göre toprak ürünlerinin zekata tabi olabilmeleri için üzerlerinden bir yılın geçmesi (havl) şart değildir. Bir sene içinde kaç defa mahsul alınırsa her defasında zekat verilmesi gerekir. Kısaca öşrün farz olma zamanı, ekinlerin bittiği ve meyvenin çıktığı zamandır.

Toprağın öşürünü vaktinden önce vermek caiz değildir. Çünkü olgunlaşmadan önce herhangi bir afete uğrarsa, öşür sakıt olur. İmam-ı Muhammed (rha)’in kavline göre ise; anbara girdiği zaman itibar olunur.

Farklı Ürünlerin Birleştirilmesi:

Ulema arasında hububat ve meyveler dışında bir cinsin diğerine ilave edilemeyeceği hususunda ihtilaf yoktur. Bir tür meyve başka bir tür meyve ilave edilemez. Mesela kuru, hurma, kuru üzüm ve badem,fıstık, fındık ilave edilemez. Çünkü cinsleri ayrıdır.

Vakfedilmiş meyvelerin zekatı:

Topraktaki şart çıkan ürüne malik olmaktır. Sahibi olmayan vakfedilen topraklardan elde edilen ürünlerden zekat vermek gerekir.

Haraç topraklarının zekatı:

Bu topraklar kendilerinden haraç ödemek gereken topraklardır. Haraç vergi manasında. Hanefilere göre eğer Müslümanın eline geçen Toprak araç toprağa ise, bundan haraç vermesi gerekir çıkan üründen öşür vermek gerekmez demektedirler. Onlara göre bir toprakta hem öşür hem de haraç toplanmaz. Bu hadis zayıftır Cumhurun görüşüne itibar edilir. Ürün çıksa da çıkmasa da topraktan haraç alınır. Öşürde çıkan üründen alınır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir